Đau đầu, sốt cao, nhức mỏi cơ thể… Những cơn đau bất chợt ập đến khiến bạn mệt mỏi và khó chịu? Paracetamol chính là “cứu tinh” quen thuộc giúp bạn xua tan những triệu chứng này một cách nhanh chóng và hiệu quả. Vậy Paracetamol là thuốc gì? Liều dùng ra sao? Có tác dụng phụ gì không? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây để sử dụng Paracetamol an toàn và hiệu quả nhất nhé!
Paracetamol là gì?
Paracetamol, hay còn gọi là acetaminophen, là một loại thuốc giảm đau và hạ sốt phổ biến. Thuốc được sử dụng rộng rãi để điều trị các cơn đau nhẹ đến vừa, như đau đầu, đau cơ, đau răng, hoặc giảm sốt khi bị cảm cúm.
Chỉ định và chống chỉ định của paracetamol
Paracetamol được chỉ định khi nào?
Paracetamol là thuốc giảm đau và hạ sốt thông dụng, thường được chỉ định trong các trường hợp:
- Đau đầu
- Đau răng
- Đau lưng
- Đau nhức cơ thể
- Đau do viêm khớp
- Hạ sốt khi bị cảm cúm, sốt sau khi tiêm vắc xin
Các trường hợp chống chỉ định với paracetamol
Tuy paracetamol khá an toàn và ít gây tác dụng phụ, nhưng có một số trường hợp bạn cần thận trọng khi sử dụng:
- Người bệnh dị ứng hoặc mẫn cảm với paracetamol.
- Người có tiền sử mắc các bệnh lý về gan, bị tổn thương gan.
- Người nghiện bia rượu hoặc thường xuyên sử dụng thức uống có cồn và các loại chất kích thích khác.
- Người bị suy dinh dưỡng trầm trọng.
- Người đang sử dụng một số loại thuốc khác có thể gây tương tác với paracetamol.
Cách dùng và liều dùng của paracetamol
Paracetamol thường được sử dụng không cần kê đơn, tuy nhiên, việc dùng đúng liều lượng rất quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Hướng dẫn sử dụng paracetamol cho người lớn
Người lớn có thể dùng paracetamol dạng viên uống hay viên đặt hậu môn để giảm đau hạ sốt với liều dùng như sau:
- Đối với viên uống: 325 – 650mg mỗi 4 – 6 giờ, hoặc 1000mg mỗi 6 – 8 giờ.
- Đối với viên đặt hậu môn: 10-20mg/kg/liều, cách nhau ít nhất 4 giờ, không quá 5 lần/24 giờ.
Hướng dẫn sử dụng paracetamol cho trẻ em
Bạn có thể dùng paracetamol dạng viên uống hay viên đặt hậu môn làm thuốc hạ sốt cho bé. Liều dùng paracetamol ở trẻ em được tính theo cân nặng (mg/kg), chia làm nhiều lần trong ngày:
- Viên uống: 10-15mg/kg, mỗi 4-6 giờ (trẻ lớn), mỗi 6-8 giờ (trẻ sơ sinh).
- Viên đặt hậu môn: Liều lượng thay đổi theo độ tuổi, xem hướng dẫn trên bao bì hoặc hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ.
Lưu ý rằng nếu đã áp dụng những cách hạ sốt cho trẻ cho con như lau mát, uống nhiều nước, mặc quần áo thông thoáng,… mà trẻ chơi đùa bình thường, ăn tốt, đi tiêu đi tiểu bình thường thì không nên dùng thuốc hạ sốt. Chỉ nên cho trẻ uống thuốc hạ sốt khi sốt từ 38ºC trở lên.
Paracetamol có thể gây ra những tác dụng phụ gì?
Paracetamol thường được xem là an toàn cho cả người lớn và trẻ em. Tuy nhiên, giống như mọi loại thuốc khác, paracetamol cũng có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn, đặc biệt khi dùng sai cách.
Hãy gọi gấp cứu ngay hoặc đến cơ sở y tế gần nhất kiểm tra ngay khi bạn có các phản ứng dị ứng với paracetamol như phát ban, ngứa, nổi mẩn đỏ, sưng mặt/môi/lưỡi/họng, khó thở. Ngưng sử dụng thuốc và đi khám bác sĩ ngay nếu gặp phải các tác dụng phụ nghiêm trọng:
- Sốt nhẹ kèm buồn nôn, đau dạ dày và ăn mất ngon
- Nước tiểu sậm màu và phân có màu đất sét
- Triệu chứng vàng da hoặc vàng lòng trắng mắt
Trong trường hợp gặp phải tác dụng phụ nào khác khi đang sử dụng thuốc paracetamol, tốt nhất bạn nên đến gặp bác sĩ để biết thêm thông tin chi tiết.
Dùng paracetamol quá liều có sao không?
Paracetamol thường được chuyển hóa an toàn ở gan. Tuy nhiên, khi sử dụng quá liều (vượt quá 4g/24 giờ ở người lớn và 50-70mg/kg/24 giờ ở trẻ em), một phần Paracetamol sẽ chuyển hóa thành chất độc hại cho gan là N-acetyl benzoquinonimin (NAPQI). Thông thường, gan sử dụng glutathione để trung hòa NAPQI. Nhưng khi dùng quá liều, lượng glutathione dự trữ bị cạn kiệt, NAPQI tích tụ gây tổn thương và hoại tử tế bào gan.
Trường hợp dùng quá liều paracetamol có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng như:
- Người lớn: Gây tổn thương gan, nặng có thể dẫn đến suy gan cấp, thậm chí tử vong.
- Phụ nữ mang thai: Paracetamol qua được nhau thai, có thể gây hại cho thai nhi, tăng nguy cơ hen suyễn ở trẻ.
- Người cao tuổi: Sử dụng lâu dài và quá liều có thể làm giảm hemoglobin, gây mệt mỏi, uể oải.
Triệu chứng ngộ độc paracetamol
Ngộ độc paracetamol thường biểu hiện qua 4 giai đoạn:
- Giai đoạn khởi đầu (24 giờ đầu): Ít hoặc không có triệu chứng rõ ràng, có thể gặp mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, nôn.
- Giai đoạn tổn thương gan (24-48 giờ): Đau bụng, căng tức hạ sườn phải, men gan tăng, rối loạn đông máu.
- Giai đoạn suy gan (3-5 ngày): Buồn nôn, nôn nhiều, vàng da, lú lẫn, hạ đường huyết, suy thận, hôn mê, thậm chí tử vong.
- Giai đoạn hồi phục: Chức năng gan có thể hồi phục hoàn toàn nếu được điều trị kịp thời. Điều trị muộn có thể gây tổn thương gan không hồi phục.
Nếu lỡ quên một liều paracetamol thì sao?
Nếu quên liều Paracetamol, bạn có thể uống ngay khi nhớ ra nếu vẫn còn đau. Việc quên liều không gây tác dụng phụ nghiêm trọng, nhưng thuốc sẽ không còn hiệu quả giảm đau sau 4-6 giờ.
Cơ chế dược động, dược lực học của paracetamol
Dược lực học
Paracetamol là thuốc giảm đau và hạ sốt, không có tác dụng chống viêm. Paracetamol hoạt động giảm đau theo cơ chế ức chế sản xuất prostaglandin, một chất gây đau và viêm trong cơ thể.
Dược động học
Paracetamol được hấp thu nhanh chóng qua đường tiêu hóa và đạt nồng độ tối đa trong máu sau 10-60 phút uống. Thuốc sẽ được phân bố rộng khắp cơ thể, chuyển hóa chủ yếu ở gan và thải trừ ở dạng không hoạt động qua nước tiểu.
Một lượng nhỏ paracetamol được chuyển hóa thành chất có thể gây độc cho gan. Tuy nhiên, chất này thường được gan xử lý một cách an toàn. Quy trình chuyển hóa paracetamol ở trẻ em sẽ khác so với người lớn.
Tương tác thuốc, thức ăn và rượu với paracetamol
Paracetamol có thể tương tác với nhiều loại thuốc khác, bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn, thảo dược và thực phẩm chức năng. Một số ví dụ như: Tramadol, amitriptyline, amlodipine, caffeine, amoxicillin, diclofenac, metformin…
Đặc biệt lưu ý:
- Không dùng chung paracetamol với các thuốc khác có chứa paracetamol.
- Tránh uống rượu bia khi dùng Paracetamol vì có thể gây hại cho gan.
Cách bảo quản thuốc paracetamol
Paracetamol có thể bảo quản tốt ở nhiệt độ phòng, hạn chế tiếp xúc với nhiệt và độ ẩm. Riêng đối với thuốc đặt hậu môn, có thể được bảo quản ở nhiệt độ phòng hoặc trong tủ lạnh.
Những lưu ý cần biết để dùng thuốc paracetamol an toàn hơn
Để sử dụng thuốc paracetamol an toàn hơn, bạn cần chú ý một số điều sau đây:
- Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
- Chỉ dùng khi thật sự cần thiết (đau, sốt cao trên 38.5 độ C).
- Không dùng quá liều, không dùng kéo dài (người lớn không quá 10 ngày, trẻ em không quá 5 ngày).
- Uống thuốc với nước lọc, nên uống sau khi ăn 30 phút đến 1 giờ.
- Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi kết hợp paracetamol với các thuốc khác.
- Thận trọng khi dùng cho người say rượu, người có bệnh lý về gan, tim, phổi, thận…
- Trẻ em dùng thuốc dưới sự giám sát của người lớn.
Lưu ý khi dùng paracetamol dạng sủi và đặt hậu môn:
- Dạng sủi: Hòa tan hoàn toàn với nước trước khi uống.
- Dạng đặt hậu môn: Vệ sinh tay sạch sẽ trước và sau khi đặt thuốc.
Paracetamol là thuốc mà tủ thuốc gia đình nào cũng cần có, giúp giảm đau hạ sốt hiệu quả mà an toàn. Tuy nhiên, đừng quên những lưu ý quan trọng kể trên, để việc sử dụng paracetamol luôn an toàn và hiệu quả cho sức khỏe của gia đình nhé!
Nguồn tham khảo:
Tờ HDSD thuốc paracetamol 500mg.
Paracetamol.
https://go.drugbank.com/drugs/DB00316.
Acetaminophen safety.
https://www.health.harvard.edu/pain/acetaminophen-safety-be-cautious-but-not-afraid.
Paracetamol là thuốc gì? Công dụng, cách dùng, liều dùng và lưu ý
https://tamanhhospital.vn/thuoc/paracetamol/